De Panamapapers en de buschauffeur

Vanmiddag sprak ik een drieënzeventigjarige Nederlander die in Polen woont. De aanleiding voor dit gesprek was mijn opmerking tegen hem en een medewerker waarin ik opriep NEE te moeten stemmen. Beiden waren het met mij eens. Het gesprek vond overigens plaats in Opnieuw &Co, de best bezochte zaak van Nederland, dankzij Rutte en consorten.

Ik heb zijn vertelsels met belangstelling aangehoord. De man woont in een grote bungalow in Polen, samen met zijn vrouw die 9 jaar jonger is. Hierdoor staat zijn vrouw nog steeds ingeschreven in Nederland. Ze hebben een appartementje gehuurd bij hun dochter. De belastingdienst komt regelmatig kijken of dit appartement wel wordt bewoond (…….). Ze zijn er inderdaad meer niet dan wel, maar ja, een mens mag toch op vakantie gaan. De woning in Polen is keurig opgegeven. De man vertelde mij ook dat hij zowel in Polen als in Nederland belasting betaalt. In Nederland betaalt hij vermogensbelasting. Zijn huis is namelijk meer dan € 50.000,-- waard. In Polen betaalt hij geen wegenbelasting voor zijn SUV. Dat zijn vrouw in Nederland nog steeds staat ingeschreven, komt doordat er anders geen AOW wordt opgebouwd. Nadat ik dit verhaal zo had aangehoord, zei ik tegen hem: “dus je bent eigenlijk een kapitalist geworden.” Hij was vroeger buschauffeur. Zijn verhaal is het verhaal van buschauffeur naar kapitalist. Dat ontkende hij natuurlijk. Hij had het gewoon goed gedaan.

Na dit verhaal dacht ik aan de Panamapapers en de Luxemburgse connectie. Ik dacht aan Mick Jagger van de Rolling Stones die ook een brievenbus in Nederland heeft. Ik dacht aan het feit dat ik de Rolling Stones goed vind. Ik bezocht twee keer een concert. Ik had daardoor bijgedragen aan de brievenbus van Mick Jagger. Ik dacht ook aan al die mensen die op een of andere manier toch proberen minder belasting te betalen. Dat doe ik ook. Ik heb daar echter de gelegenheid niet voor. Ik ben een loonslaaf. Bij mij wordt de belasting automatisch afgetrokken. Dat is best wel jammer. Stel dat je je loon – net als vroeger – handje contantje in een loonzakje zou krijgen uitgereikt, dan kun je net als de rijken zelf bepalen wanneer en hoeveel belasting je betaalt. Ik wil maar zeggen: zijn we er niet allemaal op uit minder belasting te betalen?

Het antwoord is nee. We zijn er niet allemaal op uit per se minder belasting te betalen, misschien wel iets minder, maar niet zo veel minder. De rijken der aarde sluizen miljoenen weg. Ze zijn niet voor niets rijk. Je wordt niet rijk op een eerlijke manier. De meeste rijken zijn rijk omdat ze hun werknemers te weinig salaris hebben betaald of doordat ze de bevolking van een land hebben uitgezogen.

De Nederlandse Pool vertelde me ook dat hij meer dan 50 % belasting zou moeten betalen over de winst bij de verkoop van een huis. Ik vroeg en vraag me af of dat wel rechtvaardig is. Stel dat ik besluit een huis te kopen. Ik stop daar vervolgens geld in en zorg dat het huis een meerwaarde krijgt. Vervolgens verkoop ik het huis met winst. Ik heb daar veel uren in gestoken. Ik heb materiaal moeten kopen om het huis beter te maken. Al die tijd en al die bonnetjes tellen niet meer. Het gaat puur om winst. Ja, dat is niet rechtvaardig. Stel dat ik zuinig heb geleefd en ik heb hierdoor wat geld gespaard. Vervolgens koop ik een huis en dan moet ik ook nog extra belasting betalen. Ook dat vind ik niet rechtvaardig. Dat vond die Pool ook, ik bedoel de Nederlandse Pool. Kijk, die miljonairsbelasting vind ik een goed idee. Als je zoveel geld hebt, mag je best wat meer betalen. Daarentegen vraag ik me af of je zuinigheid moet bestraffen. De man die niet gespaard heeft en zijn geld heeft uitgegeven aan etentjes en leuke vakanties, hoeft geen vermogensbelasting te betalen. Maar ja, dan zeggen de tegenstanders weer, of de voorstanders van de vermogensbelasting, dat de van-leuke-etentjes- houdende-man meer BTW heeft betaald. En daar heeft hij een punt.

Kortom: waar praten we over? Nou ja, dat is te kort door de bocht. We veroordelen toch wel degelijk de rijke die zijn geld wegsluist en dat ook nog met medeweten van de Nederlandse autoriteiten.

De gewone man die een huisje koopt van een paar ton, moeten we met rust laten. De buschauffeur heeft het goed uitgekiend. Ik gun hem zijn bungalow en zijn SUV. Nou ja, liever geen SUV natuurlijk. Hij kan beter schapen houden in plaats van een SUV.

Ik wilde afronden met die laatste zin, maar nu zegt mijn vrouw dat de rijken eigenlijk minder belasting betalen dan de armen. Ik heb dat nooit uitgerekend, maar in Amerika schijnt dat inderdaad zo te zijn. En voortdurend die controle. Nu hoor ik dat in Zweden kinderen een chip ingeplant krijgen. De volgende stap is dat Brussel zoiets voorschrijft. Misschien moeten we naar Siberië om daar een nieuwe kolonie te stichten, zodat we niet langer als schapen worden beschouwd. We hoeven niet langer te vechten tegen windmolens, we hebben alleen nog maar te maken met zwervende ijsberen die dankzij de klimaatsverandering in steeds meer dorpen de vuilnisbakken komen plunderen.

De bank en het neusje van de zalm

Nederland staat in veel landen bekend als Holland. Die naam komt van “holt land” en betekent houtland. De naam refereert aan de bossen die vroeger in Holland aanwezig waren. Tegenwoordig zou je ook kunnen denken aan hol land, een land dat hol is waaruit het geld verdwijnt als water. Dankzij de Panamapapers weten we waar dat geld naar toe vloeit.

Wat aan de ene kant verdwijnt, neemt aan de andere kant toe. Het geld moet immers ergens vandaan komen. In 2001 bedroeg de staatsschuld 227 miljard, nu bedraagt deze zo’n slordige 466 miljard. Dat is per Nederlander € 27.000,--. Als ik naar onszelf kijk, impliceert dit dat mijn vrouw en ik samen een schuld hebben van meer dan € 50.000,--, terwijl we daar nooit voor hebben gekozen. 

Onder het Kabinet Balkenende-Bos liep de schuld hard op. Bos die lid is van de Partij van de Arbeid, de partij die eigenlijk moet opkomen voor de arbeider, maar die arbeider heeft ingeruild voor een bank, heeft enkele banken opgekocht, waarvan er al een weer met winst voor de aandeelhouder en verlies voor de burger is verkocht. Die ene bank die ook al weer enkele miljarden winst maakt die nu niet vloeien naar de staat, maar naar de aandeelhouders, heeft tevens enkele akkefietjes in Panama lopen.

Ze lusten daar bij die bank graag oké-bananen en in de pauze drinkt het hele personeel de koffie van Max Havelaar, de man uit Lebak met als alter ego Droogstoppel. Ach, Nico Roozen van die stichting die zich afficheert met de partners van diezelfde Droogstoppel, zonder dat ze het zelf in de gaten hebben, de man die als enige weet hoe zijn eigen ontworpen labyrint in elkaar zit, is vast en zeker een goede klant van DE bank. Wellicht is hij een aangetrouwde neef van onze grote Gerrit Zalm die maar wat graag het neusje van de zalm voor zichzelf achterhoudt en de graten overlaat aan het volk.

Eerlijke handel en solidariteit, dat zijn kernbegrippen, kernwaarden van het socialisme. Het thema van Faust is een thema van alle tijden. Het verschil is dat er vroeger nog een duivel was. Nu is de enige boeman de belastingen. Het belastingkantoor is een tandeloze tijger, een blaffend keffertje. Ik vergat de bonden nog, maar ook die hebben zich geschaard achter het gouden kalf. Werknemers zijn flexwerkers geworden die voor de fooi die zij krijgen alleen nog de door Zalm toegeworpen graten kunnen kopen.

Het boek dat nergens over gaat

Net het Boekenweekgeschenk gelezen, “Broer” van ene Esther Gerritsen. Gelezen is eigenlijk een te groot woord. Ik heb het begin gelezen, de eerste 20 bladzijdes. Daar kwam ik met moeite doorheen. Vervolgens heb ik de rest globaal gelezen. De meeste daarop volgende bladzijdes las ik op een manier zoals een vogel over de daken vliegt. Hij ziet de daken en neemt in vogelvlucht waar wat er gebeurt. Ik sloeg zo nu en dan een bladzijde over, omdat hetgeen wat ik zag zo saai was dat ik het niet langer kon verdragen deze rommel te moeten lezen, al was het maar een zin.

Zelden heb ik een zo slecht boekenweekgeschenkje gelezen.  Wat een waardeloos niemendalletje is dit! Als ik boekhandelaar zou zijn, zou ik me schamen dit boekje cadeau te moeten geven aan mijn klanten. Het deed me denken aan de films van Woody Allen die ook nergens over gaan. Het verschil is wel dat Woody Allen erin slaagde de high societykringen waarin hij verkeerde te ironiseren. Dat lukte deze Esther niet. Ik heb nergens ironie geproefd. Daarvoor was het te serieus geschreven. Nu ik erover begin na te denken, denk ik dat ze het misschien wel ironisch zou kunnen hebben bedoeld. Een vrouw die broer heeft waar ze nooit naar om kijkt en omdat haar broer zijn been verliest, nu de volle aandacht krijgt en zelfs de aandacht van de familie waar zij voor werkt als financieel directeur. Ik heb deze ironie niet gevonden en het is mij volkomen onduidelijk wat de boodschap is van dit verhaal. Volgens Tzum, een literair weblog, zou Esther een uitstekend boek hebben geschreven. De auteur van dit artikel heeft mij echter niet kunnen overtuigen. Het enige argument dat hij hanteert is dat Esther excelleert in het schrijven van natuurlijke dialogen. Deze zouden dan ontsporen en dat is  dan het probleem waar het verhaaltje over gaat. Ook in andere recensies komt dat argument aan de orde: de dialogen. Het thema zou zijn de familieverhoudingen die op scherp komen te staan door een ongeluk.

Misschien ben ik een buitenbeentje om even in de terminologie van Esther te blijven, maar ik blijf bij mijn standpunt dat dit een flutverhaal is dat niets om het lijf heeft. Het zet me niet aan het denken, het heeft geen filosofische diepgang. Datgene wat Esther overkomt, kan iedereen overkomen. Ik geef toe dat de dialogen vrij natuurlijk overkomen, maar het verhaal is een prul.